بخشش و رهایی از رنجیدگی

بخشش و رهایی از رنجیدگی

 

بخشش یک فرایند داوطلبانه درونی برای رهایی از افکار و احساسات انتقام، رنجش، تلخی و تندی، خشم و نیاز به انتقام، نسبت به فردی است که باور داریم از سمت او مورد ظلم قرار گرفته‌ایم که حتی ممکن است آن فرد، خود ما باشیم.

توانایی بخشیدن، قسمتی از گنجایش و ظرفیت بشری است که، حاصل انتخاب طبیعی اوست. طبق علوم و نظریه های تحولی منشا این توانایی، همان توانایی انتخاب انتقام است.

هر دوی این ها چه انتقام(رنجش) و چه بخشیدن، جزئی از اجزاء طبیعی و جدایی ناپذیر بشری، و بخشی از غریزه اجتماعی انسان است که جهت حل مساله از اجدادمان به ارث رسیده است. بخشش می تواند به صورت اختیاری و آنی انتخاب شود که به ما احساس رهایی و امیدواری بیشتری دهد تا دنیا را محلی برای بخشودن بیشتر، انتقام و کینه توزی کمتری کنیم(مک کالو،۲۰۰۸)

روش های بخشش و رهایی از آزردگی

رهایی از رنجش و بخشودن به سه قسمت تقسیم می شود  و لازم است هر سه قسمت در کنارهم و در راستای هم اجرا شود تا بخشش به صورت تمام و کمال اجرا شود:

  •  بخشش شناختی:

در این بخش، فرد تمامی افکار و باورهای شناختی خود را نسبت به افرادی که او را رنجانده اند، تحلیل و بررسی می کند و باورهای خطا را شناسایی و سپس رها می کند. به عبارتی با کار روی باورها و خطاهای فکری مربوط به آزار،آنها به سمت خنثی یا مثبت شدن پیش می روند. همچنین منبع بروز آزار یعنی خود شخص، فرد یا افرادی دیگر، یا حتی موقعیتی که باعث بروز این آزار شده است، به عنوان چیزی که خارج از کنترل است، دیده می شود. مثلا به صورت بیماری، تقدیر یا یک بلای طبیعی.

  •  بخشش و رهایی عاطفی:

بخشیدن زمانی کاملا اتفاق می افتد که احساسات منفی با احساسات دیگری کاملا جایگزین شوند. وقتی بخشش عاطفی کاملا انجام شد؛ فرد احساسات منفی تداعی کننده‌ی رنجش مثل خشم، کینه جویی، و انتقام را با احساسات مثبتی همچون همدلی، شفقت، همدردی و عشق نوع دوستانه عوض می کند(ورثینگتون، ۲۰۰۶). بنابراین به عقیده ی متخصصین، بخشیدن زمانی به سمت کمال پیش می رود که احساسات، افکار و رفتار تغییر کنند.

  •  بخشش رفتاری

پس از اجرا و اتمام فرایند بخشایش شناختی و عاطفی، چنانچه مایل باشیم با فرد آزاردهنده ارتباط مجدد برقرار کنیم؛ بایستی از طریق رفتارهایی مثل گفتگو، دست دادن و دیده بوسی، در آغوش کشیدن، بوسیدن، ذکر خوبی ها و صفات مثبت فرد مقابل، برای دور شدن از افکار آزاردهنده اقدام کنیم. لازم به ذکر است، بخشش می تواند بدون برقراری ارتباط مجدد با شخصی که آزارتان داده است صورت گیرد و این امر اختیاری است.

چه چیزهایی به معنای بخشیدن نیست؟

تحمل، انکار و سرکوب احساسات را نمی‌توان بخشش نامید. بخشش به معنی عفو و گذشت در قبال عذرخواهی، چشم پوشی، یا حتی فراموش کردن نیست. بخشیدن به مفهوم آشتی، مصالحه، صلح یا دوستی  و ارتباط مجدد هم نیست! هرچند در این فرآیند، تمام این موارد ممکن است اتفاق بیفتد.

 

پیامدهای نگه داشتن رنجش و نبخشیدن

افت شدید عزت نفس و اعتماد به نفس، نبود سلامت روان، عدم رضایت و خشنودی از زندگی، نداشتن روابط دوستانه، سلب اعتماد از دیگران و عدم برقراری روابط میان فردی، منعطف نبودن و بروز انواع مشکلات و بیماری های جسمی از جمله پیامدهای منفی نگه داشتن رنجش است.

دلایل عدم بخشش دیگران:

باورهای خطا:

  • فکر می کنیم با نبخشیدن فرد خاطی دیگر خطای خودش را تکرار نمی کند.
  • بخشیدن زمینه بروز جرم را زیاد می کند.
  • دیگران که من را نمی بخشند، من هم آنها را ببخشم.
  • بخشیدن یک نوع ساده لوحی است! باید انتقام گرفت و زرنگی همین است!

عدم دانستن مهارت بخشیدن:

بخشیدن نیاز به مهارت هایی دارد که باید آموخت و عدم آگاهی نسبت به این مسأله باعث ماندگاری رنجش می شود.

بخشی از کینه توزی ریشه‌های شخصیتی دارد.

بعضی از انسان ها به راحتی می بخشند، درحالیکه برخی دیگر نمی توانند به راحتی دست از کینه های درونی خود بردارند.

نبخشیدن سود آور است.

نبخشیدن فرصت غر زدن، غیبت کردن، شکایت و حس قربانی بودن و دور شدن از مسئولیت را به ما می دهد. در حالیکه بخشش، باعث احساس مسئولیت در قبال زندگی و تلاش کردن برای موفقیت است، که ممکن است برای بسیاری افراد مقرون به صرفه نباشد و سخت به نظر برسد.

فواید بخشش

بخشیدن بیش از اینکه به نفع فرد خاطی باشد، به نفع کسی است که می بخشد. در مرحله ی اول این رهایی درون فرد رنجیده اتفاق می افتد و چنانچه مایل باشد، می تواند حضوری نیز فرد خاطی را ملاقات کند. اگر فرد خاطی حضور نداشته باشد یا فوت شده باشد، مانع این فرایند نیست. چون قرار است به رهایی فرد رنجیده خاطر از خاطرات و آسیب ها و رنج هایی که مدتها بر دوش خود نگه داشته است، منجر شود و فرد آزادانه به سمت آینده پیش رود. نگه داشتن رنجش از کسی، مثل نگه داشتن یک غذای گندیده است که به صورت مداوم بوی تعفن آن به مشام می رسد.

بنابراین بخشودن با احساس شادمانی، خوش بینی و امیدواری همراه است. همچنین با احساساتی همچون اضطراب، افسردگی و استرس پس از سانحه نیز نسبت معکوس دارد.

فرایند بخشش و رهایی از رنج                                                    

بخشودن یک روند است. یک روند بین فردی که شامل فرد خاطی و فرد رنجیده می شود. اما الزامی نیست که حتما فرد خاطی، حضور داشته باشد و از فرد آزرده، عذرخواهی کند. در واقع بخشش مشروط به عذرخواهی، بخشایش اصیل نیست. چون بخشودن واقعی، یک فرایند درون فردی و از آن خود فرد است و هدیه ای ست که ما به خود می دهیم و الزامی ندارد که فرد مقابل حضور داشته باشد و عذرخواهی یا جبران کند.

بخشیدنی که صرفا حاصل تصمیم بیرونی و مشروط باشد؛ که گاهی هم با حضور فرد آزار دهنده و عذرخواهی او انجام می شود را نمی توان بخشایش واقعی دانست. بسیار مهم است که بدانیم آنچه به عنوان بخشودن واقعی عنوان می شود؛ بخشایش هیجانی عاطفی ست که درونی است و با انتخاب آزادانه ی فرد رنجیده خاطر انجام می شود.

بخشایش خود

فرایند بخشایش خود عملی بسیار دردناک و در عین حال ارزنده است. کلید بخشیدن خودمان این است که ابتدا قبول و اقرار کنیم که دچار اشتباهی شده ایم. بفهمیم و درک کنیم که چرا و به چه علت این اشتباه رخ داد؟ و  اشتباهی که در حق خود انجام داده ایم را جبران کنیم. سختی فرایند خودبخشایشی بیشتر در این است که ما در مورد خود دارای باورهای اشتباهی هستیم، مثل این باور که: من همیشه اشتباه می کنم. یا اینکه: من هیچ وقت نمی توانم باکفایت و به تنهایی کارهای خودم را انجام دهم.

گام های خودیاری برای بخشیدن و رهایی

  • ابتدا در مورد بخشایش مطالعه کنید و کاملا مطلع شوید که بخشایش چه هست و چه نیست؟

    توضیحات زیادی در زمینه ی بخشایش گفته شد، فقط باید بدانیم که فرایند بخشایش راحت و سریع نیست. بخشایش گام های بسیار زیادی دارد و این گام ها مسیر مستقیم و راحتی را شامل نمی شوند. هرچند کسی که بخشیده می شود، ممکن است لیاقتش را نداشته باشد، اما این کار برای شما بسیار ارزشمند است و موجب افزایش عزت نفستان خواهد شد.

  • در زمینه ی بخشایش کارآزموده شوید.

    تمرین در زمینه ی بخشایش می تواند دنیای درونی شما را تغییر دهد. تمرین، آرام آرام باعث ایجاد ورزش منظم روزانه ی فکری خواهد شد. شما به مرور می آموزید که متعهد شوید، نرنجید. تلاش کنید درباره ی کسانی که شما را مورد آزار قرار می دهند، سخن اهانت آمیز و ناروا نگویید. قرار نیست در مورد آن ها سخنان خوبی بگویید؛ اما اگر از گفتار منفی در مورد فرد خودداری کنید، قلب شما برای بخشودن آزادتر و گشوده تر است.

  • احساس درونی خود را ابراز کنید.

    بسیار مهم است که بیان کنید چه کسی و چگونه شما را آزار داده است؟ شاید بدیهی باشد، اما مهم است که بدانید هرچیزی که باعث آزار شما شده؛ ظالمانه و غیرمنصفانه نیست. به عنوان مثال شما قرار نیست فرزند یا همسر خود را بخاطر ایده آل نبودن ببخشید، هرچند ایده آل نبودن موجب ناراحتی و رنجش شما می شود. نگاهی به اطراف خود بیاندازید. خانواده تان(همسر، والدین، خواهر و برادرتان، فرزند و سایرین و حتی خودتان) چقدر مایه ی رنجشتان شده اند؟ هرچقدر دردها بیشتر باشد، نشان می دهند چقدر نیاز به بخشودن دارید تا از این دردها خلاصی یابید و زندگی خود را شروع کنید.

  • با همدلی کردن ذهنیت بخشایشگرتان را وسعت دهید.

    محققان به این نتیجه رسیده اند که، وقتی ما به بخشایش فکر می کنیم و تمرین می کنیم، در مدارهای عصبی مغز، در پاسخ به حس همدلی تغییراتی رخ می دهد. این نشان می دهد که همدلی، ارتباط بالایی با بخشایش دارد و یک گام مهم در مسیر بخشش است.

  • در رنج خود معنایی بیابید.

    خیلی مهم است که شما برای موقعیتی که تحمل می کنید، معنایی بیابید. بدون معنایابی هدف از رنج کشیدن فراموش می شود و  آزاردهنده و فرسایشی است و منجر به نا امیدی میگردد . البته باید دانست معنایابی برای رنج، لزوما کاهش دهنده ی رنج شما نیست.

  • وقتی بخشایش سخت می شود، از دیگر نیروهای خود کمک بگیرید.

    در نظر داشته باشید، اگر شما مشغول دست و پنجه نرم کردن با موضوع بخشش هستید، به معنی ناتوانی شما نیست. بخشایش فرایندی زمان بر است و نیاز به صبوری و عزم راسخ دارد. تمرین کنید که به خودتان سخت نگیرید. با آرامی و صبوری و پذیرش با خود رو به رو شوید. با افراد مثبت، شاد و باهوش مرتبط باشید. سعی کنید با خودتان گفتگو کنید که انگار کسی هست که از عمق قلبتان دوستش دارید. جرأت و صبوریتان را زیاد کنید. اگر هنوز بخشایش برایتان سخت است، با افرادی که زودتر توانسته اند ببخشایند صحبت کنید.

  • خودتان را ببخشیید.

    در خودبخشی شما به خودتان، به عنوان یک انسان ارزشمند، هرچند ناکامل، احترام می گذارید. اگر شما استانداردهای خود را به صورت جدی شکسته اید؛ ممکن است دچار تنفر از خود شده باشید، که بسیار خطرناک است. مثلا دچار پرخوری و پرخوابی شوید یا سیگار کشیدن را شروع کنید، یا به گونه هایی دیگر از دست به تنبیه خود بزنید، که در این صورت لازم است ابتدا با خودتان مهربان تر باشید.

 

 

منابع:

 

Beata Souders,  What is Forgiveness and What Are the Benefits?  ۱۸-۰۳-۲۰۲۰٫ Positive psychology.com.

Ruffing E.G., Moon S.H., Krier J., Paine D.R., Wolff E., Sandage S.J. (2017) Self-Forgiveness in Couple and Family Therapy. In: Woodyatt L., Worthington, Jr. E., Wenzel M., Griffin B. (eds) Handbook of the Psychology of Self-Forgiveness. Springer, Cham
Fincham, F. D., & Joseph, S. (2015). Facilitating Forgiveness Using Group and Community Interventions. https://doi.org/10.1002/9781118996874.ch38

Worthington, E. L., & Scherer, M. (2004). Forgiveness is an emotion-focused coping strategy that can reduce health risks and promote health resilience: Theory, review, and hypotheses. Psychology and Health, 19(3), 385-405.

McCullough, M. E., Worthington, E.L., & Rachal, K.C. (1997). Interpersonal forgiving in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology. Vol. 73, No. 2, 321-336

 

Robert Enright, Eight Keys to Forgiveness, greater good magazine. OCTOBER 15, 2015,

 

Leili Zohourian

بگذار اعمالت به جای تو سخن بگویند

نوشته‌های مرتبط

قوانین ارسال دیدگاه

  • دیدگاه های نامرتبط به مطلب تایید نخواهد شد.
دیدگاه‌ها

*
*